Başkentlerini Nasıl Seçiyorlar

Para / Aralık 17, 2017

Kimi ülkenin tam ortasında, kimi ise iklimi en serin yerde. Binlerce yıl önce kurulanı da var, geçtiğimiz yüzyıl içinde temelleri atılanı da. Her başkentin kuruluş hikayesi birbirinden çok farklı…

ALEV RİGEL / alev.rigel@paradergi.com.tr


İSRAİL’İN Kudüs’ü başkent ve hükümet merkezi olarak ilan etmesi veABD’nin de bunu onaylaması, bütün dünyada tepki gördü.Hiçbir ülke bu oldu bitti durumunu kabul etmedi. BirleşmişMilletler,ABD’nin Kudüs kararını reddetti. ABD Dışişleri Bakanı Rex Tillerson, eski başkent Tel Aviv’dekiAmerikanElçiliği’ninKudüs’e taşınmasının iki yıldan önce gerçekleşmeyeceğini belirtti. Ama bunlar İsrail’e geri adım attırmadı.

İngiliz yayın kuruluşu BBC, bu vesile ile başkentlerin nasıl seçildiğini araştırdı. BBC’ye göre başkentler, korunaklı bölgelerde olmalı.Ülke üzerinde birlik ve kontrolü sağlamalı.Bu nedenle pek çok başkent, ülkelerin orta bölgelerinde kuruldu.Bir başka amaç, herkesin kolaylıkla ulaşabileceği bir yerin seçilmiş olmasıydı.ÖrneğinMadrid, İspanya’nın üzerinde bulunduğu İber Yarımadası’nın tam ortasında bulunuyor. Nijerya’nın 1991’de kurulan başkentiAbuja da coğrafi olarak ülkenin tamortasında. Brezilya, sahildeki kalabalıkRio de Janeiro’yu 1961’de terk edip iç kesimlerde Brasilia’yı kurdu.MimarOscarNiemeyer’in düşüncesi, sosyal ve ekonomik gelişmeyi ülkenin iç kesimlerine daha etkili bir şekilde yaymaktı.


UZLAŞMA,MESAFE, İKLİM

Başkent seçiminde ikinci etken, siyasal uzlaşmaya dayanıyor.ÖrneğinABD’de ülkenin siyasetçileri, bu konuda ikiye ayrılmış durumdaydı. Bir kısmı başkentin kuzeyde, bir kısmı da güneyde kurulması taraftarıydı. Uzlaşma sağlandı ve başkent Washington, PotomacNehri kenarında kuruldu. Doğu sahilinin neredeyse ortasında bir yerdeydi.Bir başka örnekAvustralya.Bu ülkeye giden turistlerin neredeyse tamamı Sydney’i başkent sanıyor.Oysa başkentCanberra. Politikacılar, Sydney veMelbourne gibi iki büyük kent arasında uzlaştırıcı bir nokta olarak Canberra’nın bulunduğu yeri seçmişler. Ama bazı tarihçiler buna katılmıyor. Yazın sıcak havalarından kaçmak için iklimi serin olan bölgede başkent Canberra’nın kurulduğunu ileri sürüyorlar.

Ülkelerin karmaşık tarihi geçmişleri de başkent seçiminde rol oynuyor.Almanya’ya bakalım. Soğuk Savaş döneminde Almanya ikiye ayrılmış durumdaydı. BatıAlmanya’nın başkenti Bonn, Doğu Almanya’nın ise Berlin’di. Berlin Duvarı yıkıldıktan sonra Alman meclisi Bundestag, bir oylama yaptı ve hangi kentin, başkent olarak seçilmesi gerektiğine karar verdi. Üyelerin 337’si Berlin’den, 320’si Bonn’dan yana oy kullandı. Sadece 17 oy farkla Berlin kazanmıştı. Bütün devlet dairelerini Berlin’e taşımak Alman vergi mükellefleri için hayli tuzlu oldu.Almanlar, iki kent arasında seçim yapmakta zorlandılar ama Güney Afrika’yı görünce hallerine şükrettiler.


ZOR SEÇİM

Güney Afrika, dört kent arasından başkenti belirlemek zorundaydı.Hükümet ve idari organlar, dört kent arasında dağılmıştı. Kanun yapıcılar Cape Town’da, idari birimler Pretoria’da, hukuki kurumlarBloemfontein’deAnayasaMahkemesi de Johannesburg’daydı. 1900’lü yılların başlarından bahsediyoruz.

1910’da kurulan ülke, bu nedenle “GüneyAfrika Birliği” olarak anıldı. Birlik, İngilizlerin dört kolonisinden oluşuyordu.

1994’te “apartheid” olarak bilinen ırk ayrımcılığı resmen sona erdikten sonra yeni bir başkent oluşturma çalışmaları başlatıldı. Kolları sıvayıp işe giriştiler ama bugüne kadar bir seçim yapamadılar. Bugün Johannesburg dışında üç kente de “başkent” diyebilirsiniz.


Para / Seçilmiş İçerikler


Para Sayılar